Takograf onlarca yıl boyunca ağır vasıtaların cihazıydı. Mobilite Paketi I bunu değiştirdi: (AB) 2020/1054 sayılı Tüzük, (AT) 561/2006 sayılı Tüzük'teki sürüş süresi kurallarını ve (AB) 165/2014 sayılı Tüzük'teki takograf kurallarını değiştirdi; 1 Temmuz 2026'da da son kilometre taşlarından biri devreye girdi. Uluslararası taşımacılık ve kabotaj yapan hafif ticari araçlar artık takograf taşımak zorunda; üstelik herhangi bir takograf değil, akıllı takograf sürüm 2.
Bir bakışta yasal çerçeve
Hangi araçlar kapsamda
561/2006'nın 2(1) maddesine eklenen yeni (aa) bendi, 1 Temmuz 2026'dan itibaren, römork veya yarı römork dahil izin verilen azami kütlesi 2,5 tonu aşan araçlarla uluslararası taşımacılık veya kabotaj kapsamında yapılan yük taşımacılığına uygulanır. 165/2014 sayılı Tüzük de 561/2006'nın uygulandığı her yerde takograf ister. 3,5 tona kadar araçların yalnızca yurt içinde yaptığı taşımalar bu değişiklikle kapsama girmez; ancak ulusal kurallar kendi şartlarını ekleyebilir.
Hafif ticari araç filoları için Madde 3'teki iki muafiyet öne çıkar:
- Kendi hesabına taşıma, (ha) bendi. 2,5 tonun üzerinde ve 3,5 tona kadar olan, şirketin veya sürücünün kendi hesabına, ücret karşılığı olmaksızın yük taşıyan ve sürüşün aracı kullanan kişinin ana faaliyeti olmadığı araçlar.
- Alet ve zanaat ürünleri, (aa) bendi. Sürücünün kendi işinde kullanacağı malzeme, ekipman veya makineyi taşıyan ya da zanaatkârlıkla üretilmiş malları teslim eden, işletme merkezinden 100 km yarıçap içinde, ücret karşılığı olmaksızın çalışan ve sürüşün sürücünün ana faaliyeti olmadığı 7,5 tona kadar araçlar.
Eşik römorku da sayar
2,5 tonluk değer yalnızca aracın değil, bileşimin izin verilen azami kütlesidir. Römork çeken hafif bir panelvan bu eşiği aşabilir; daha ağır bir bileşim ise yıllardır uygulanan 3,5 ton eşiğini geçer.
Neden akıllı takograf sürüm 2 olmak zorunda
Mobilite Paketi I, tescil edildiği üye devlet dışında çalışan araçlar için bir dizi son tarih belirledi. Her biri donanım seviyesini yükseltti; hafif ticari araç kuralı en son geldiği için bu araçlar doğrudan en yeni seviyeye katılıyor.
Sürüm 2 neler getiriyor
- Otomatik konum kayıtları: günlük çalışma süresinin başında ve sonunda, her üç saatlik toplam sürüşte, her sınır geçişinde ve yükleme-boşaltma işlemlerinde.
- Sınır geçişleri ile yükleme ve boşaltma işlemleri, elle girişler yerine cihaz tarafından kaydedilir.
- Operasyon türü: aracın yük mü yolcu mu taşıdığı kaydedilir.
- Sürüm 2 sürücü kartında 56 günlük sürücü faaliyeti.
- Uzaktan ön kontrol iletişimi (remote early detection): denetim görevlilerinin yol kenarında araçları önceden seçmesini sağlayan kısa menzilli bir radyo bağlantısı; Mobilite Paketi I, taşıdığı verilere azami sürüş süresinin aşılmasını da ekledi.
- Yetkili uygulamalar için ITS arayüzü; kişisel veriler için sürücü onayı gerekir.
- Yazılım güncelleme kabiliyeti ve daha güçlü kurcalama önlemleri; hafif araçlardaki adaptörlü montajlarda takografın içinde, hareket sensörü sinyalinden bağımsız bir dahili sensör de bunlara dahildir.
Hız ve mesafe: takograf neyi ölçer
Takografın sürüşle ilgili her kaydı hareketle başlar. 2016/799 sayılı Tüzük'ün Ek IC'si ölçüm performansını belirler; sürüm 2, hız doğruluğu şartını kilometrede 2.400 darbeye kadar genişletmiştir.
w, k ve l
Ek IC, her montaj plakasında yer alan üç parametre kullanır. Karakteristik katsayı w, aracın standart test koşullarında bir kilometrede verdiği darbe sayısıdır. Kayıt cihazı sabiti k, takografın bir kilometreyi gösterip kaydetmesi için gereken darbe sayısıdır. Etkin çevre l ise tahrik tekerleklerinin bir turda aldığı ortalama yoldur ve milimetre cinsinden yazılır. Kalibrasyon k'yı dijital olarak w'ye uyarlar; bu, taksimetre hız sinyalleri yazısında anlatılan k sabiti ile aynı ilkedir.
w = p × (1 000 000 ÷ l)235/65 R16 C lastikli ve ölçülmüş etkin çevresi l = 2.150 mm olan bir panelvan için uygulamalı örnek: 1.000.000 ÷ 2.150 = kilometrede 465,1 tekerlek turu. Tekerlek turu başına 8 darbe veren bir araç çıkışı w ≈ 3.721 darbe/km sağlar; bu değer sürüm 2'nin 2.400 – 25.000 aralığındadır, ama sürüm 2'den önce geçerli olan 4.000 darbe/km alt sınırının altında kalırdı. Tur başına 4 darbe veren bir çıkış ise yaklaşık 1.860 darbe/km verir ve aralığın altındadır; bu durumda adaptör gelen darbeleri sabit bir katsayıyla, burada 2 ile çarpabilir. Bu katsayıyı yalnızca adaptör üreticisi ya da montajı yapan yetkili atölye programlayabilir.
Standart test koşulları
Montajdaki ve kullanımdaki hatalar standart test koşullarında ölçülür; böylece bir ülkedeki atölye ile başka bir ülkedeki denetim görevlisi aynı şeyi ölçer:
- araç yüksüz ve normal sürüş düzeninde;
- lastik basınçları üreticinin talimatlarına uygun;
- lastik aşınması ulusal mevzuatın izin verdiği sınırlar içinde;
- araç kendi motor gücüyle, düz ve yatay bir zeminde, 50 ± 5 km/h hızla en az 1.000 m ilerler; ya da uygun bir test tezgâhı gibi eşdeğer doğrulukta alternatif bir yöntem kullanılır.
Yalnızca diş aşınması bile binek boyutundaki bir lastiğin çevresini yeni hâli ile yasal alt sınır arasında yaklaşık %2 değiştirebilir; bu, kullanımdaki ±%4'lük mesafe toleransının büyük bir kısmıdır. Montaj plakasında w ve l'nin ölçüldüğü tarihin yazılmasının ve w ya da l'deki her değişikliğin muayene gerektirmesinin nedeni budur.
Panelvana montaj: hareket sensörü mü, adaptör mü
Ağır bir kamyonda hareket sensörü genellikle şanzımana takılıdır, mekanik olarak döner ve araç ünitesiyle ISO 16844-3'te tanımlanan arayüz üzerinden haberleşir. Birçok panelvanda böyle bir bağlantı noktası yoktur. Ek IC'nin 16. apendiksi, M1 ve N1 araçlar için adaptörü tanımlar: aracın entegre sensörlerinden veya alternatif arayüzlerinden gelen hız ve mesafe darbelerini alıp tip onaylı, gömülü bir hareket sensörüne aktaran mühürlü bir ünite. Araç ünitesinin bakış açısından adaptör tam olarak bir hareket sensörü gibi davranır.
- 1Bağlantı noktasıGelen darbeleri sağlayan araç parçasına olabildiğince yakın.
- 2MühürGiriş bağlantısı iki ucundan mühürlenir.
- 3Giriş kablosuAdaptöre giden kabloyu kısa ve güzergâhı boyunca korunaklı tutun.
- 4Bükümİki kabloyu ek yerine kadar bükümlü bırakın.
Besleme, kontak ve bekleme akımı
Araç ünitesi, saati ve belleği için sürekli bir 30 numaralı uç beslemesine, çalışma durumu için de 15 numaralı uç sinyaline ihtiyaç duyar. Panelvan montajlarında iki ayrıntı sık atlanır. Birincisi, adaptörün gömülü hareket sensörü izlenir: kalibrasyon modu dışında beslemesindeki 200 ms'yi aşan her kesinti bir besleme kesintisi olayı olarak kaydedilir; bu yüzden besleme, marş anını ve start-stop yeniden çalışmalarını sorunsuz atlatmalıdır. Ek IC, adaptörün artı beslemesi için kırmızı, şase için siyah kablo şart koşar. İkincisi, panelvanların aküleri kamyonlarınkinden küçüktür ve araçlar günlerce park hâlinde kalabilir. Kapatmadan sonra uyanık kalan her şey, takograf ve telematik dahil, araç üreticisinin öngördüğü uyku akımı bütçesine eklenir.
Bekleme akımını okumadan önce ağların uykuya geçmesini bekleyin.
Elektrikli panelvanlar kendi güç durumlarını getirir: aktarma organı yalnızca READY durumunda devrededir ve 12 V akü ancak bazı durumlarda bir DC-DC dönüştürücüyle desteklenir. Ayrıntılar için elektrikli ve hibrit araçlarda CAN, kablolama pratiği için montajda en iyi uygulamalar yazılarına bakın.
Atölyenin rolü
Takografları yalnızca bir üye devlet tarafından yetkilendirilmiş montajcılar, atölyeler ve araç üreticileri takabilir veya onarabilir (165/2014 sayılı Tüzük, Madde 22). Yetkilendirme denetimle birlikte gelir: en geç iki yılda bir, güvenlik ve atölye kartlarına odaklanan prosedür denetimleri ile her yıl yetkili atölyelerin en az %10'unu kapsayan habersiz teknik denetimler. Her montajcı, PIN ile korunan ve en fazla bir yıl geçerli olan kişisel bir atölye kartıyla çalışır.
Ek IC'nin tanımıyla kalibrasyon, takografta tutulan araç parametrelerini günceller veya teyit eder: VIN, plaka ve tescil eden üye devlet, w, k, l, lastik ebadı, varsa hız sınırlayıcı ayarı, UTC saati, güncel kilometre sayacı değeri ve sürüm 2'de varsayılan yük türü. Takılı tüm mühürlerin türleri ve kimlikleri de aynı anda kaydedilir.
- 01Operasyonu teyit edin
Aracın, varsa römorkuyla birlikte 2,5 tonun üzerinde olduğunu, ücret karşılığı uluslararası taşımacılık veya kabotaj yaptığını ve hiçbir muafiyetin uygulanmadığını netleştirin.
- 02Hareket bilgisinin yolunu seçin
Araç izin veriyorsa mekanik bir hareket sensörü kullanın; vermiyorsa araç üreticisinin belirlediği bir darbe çıkışından beslenen bir adaptör.
- 03Monte edin ve besleyin
Araç ünitesini, sensörü veya adaptörü ve kabloları yerleştirin; kararlı bir sürekli besleme, kontak sinyali ve sağlam bir şase bağlantısı sağlayın.
- 04Etkinleştirin ve kalibre edin
Atölye kartıyla hareket sensörünü eşleyin, w, k ve l'yi ayarlayın; araç kimliğini, UTC saatini, kilometre sayacını ve varsayılan yük türünü girin.
- 05Hataları ölçün
Mesafe ve hızı standart test koşullarında kontrol edin: yüksüz, doğru lastik basınçları, en az 1.000 m boyunca 50 ± 5 km/h ya da uygun bir test tezgâhı.
- 06Mühürleyin ve belgeleyin
Bileşenleri ve bağlantıları mühürleyin, mühür kimliklerini kaydedin ve montaj plakasını üniteye ya da bu mümkün değilse B direğine yapıştırın.
- 07Teslim edin
İlk uluslararası seferden önce işletmeyi şirket kartıyla kilitleme, veri indirme aralıkları ve sürücü kartları konusunda bilgilendirin.
Montajdan sonra takograf en geç iki yılda bir atölyeye döner; ayrıca her onarımdan, w veya l'deki her değişiklikten ve plaka değişikliğinden sonra ya da UTC saati beş dakikadan fazla saptığında (sürüm 2 kuralı) muayene gerekir. Sökülen veya kırılan mühürler en geç yedi gün içinde yetkili bir montajcı ya da atölye tarafından yenilenmelidir; atölyeler muayene raporlarını en az iki yıl saklar.
İşletmeler için: ilk günden neler değişiyor
Bir panelvan işletmecisi için takograf, daha büyük bir değişikliğin görünen yüzüdür: sürücüler artık AB sürüş ve dinlenme kurallarına göre çalışır.
- Her sürücünün en fazla beş yıl geçerli bir sürücü kartına, şirketin de verilerini kilitlemek ve indirmek için bir şirket kartına ihtiyacı vardır.
- Araç ünitesindeki veriler en geç 90 günde, her sürücü kartı en geç 28 günde bir indirilmelidir.
- Sürücüler, içinde bulunulan gün ile önceki 56 güne ait kayıtları ibraz edebilmelidir.
- Sürüm 2 sınır geçişlerini kendiliğinden kaydettiği için sürücülerin sınırdan sonraki ilk duraklamada ülke simgesini elle girmesine gerek kalmaz.
AB'nin ötesi: AETR, Birleşik Krallık ve Türkiye
AB'de ya da bir AETR ülkesinde tescilli araçlar için, kısmen AB, AEA ve İsviçre dışında geçen uluslararası seferlerde yolculuğun tamamına UNECE bünyesindeki AETR Anlaşması uygulanır. AETR geleneksel olarak 3,5 tonun üzerindeki yük araçlarını kapsar ve AB'nin 2,5 tonluk hafif ticari araç eşiğiyle aynı şekilde uyumlaştırılmamıştır. AETR'ye taraf olan Türkiye, Avrupa'ya çalışan birçok filo için konumu belirleyici olan ülkeler arasındadır. Birleşik Krallık ise kendi mevzuatıyla eşdeğer kurallar uygular; bunlar arasında, AB–BK Ticaret ve İşbirliği Anlaşması'nın diğer tarafının topraklarında çalışan 2,5 tonun üzerindeki araçlar için 1 Temmuz 2026'dan itibaren akıllı takograf sürüm 2 de vardır. Bu durumlar değişebileceği için AB dışında panelvan güzergâhı planlamadan önce güncel kuralı yetkili makamla teyit edin.
Sık sorulan sorular
Kural, 1 Temmuz 2026'dan önce tescil edilen araçlara da uygulanıyor mu?
Evet. Yükümlülük tescil tarihine değil operasyona bağlıdır: ücret karşılığı uluslararası taşımacılık veya kabotaj yapan 2,5 tonun üzerindeki her hafif ticari araç, yaşı ne olursa olsun 1 Temmuz 2026'dan itibaren akıllı takograf sürüm 2 taşımalıdır.
Bunun yerine daha eski bir dijital takograf takılabilir mi?
Hayır. Tescil edildiği üye devlet dışında çalışan araçlarda önceki nesiller 31 Aralık 2024 ve 18 Ağustos 2025 itibarıyla devreden çıkarıldı. Bugün kapsama giren bir araç sürüm 2 gerektirir.
Kendi malımızı yurt dışına taşıyan bir panelvan kapsamda mı?
Olmayabilir. (ha) bendi, 2,5 tonun üzerinde ve 3,5 tona kadar olan, kendi hesabına ve ücret karşılığı olmadan kullanılan, sürüşün sürücünün ana faaliyeti olmadığı araçları muaf tutar. Bu muafiyeti ulusal makamlar uyguladığı için kendi durumunuzu teyit edin.
Panelvanlarda neden çoğu zaman şanzıman sensörü yerine adaptör kullanılır?
Birçok M1 ve N1 araçta hareket sensörü için mekanik bir bağlantı noktası yoktur. Ek IC bu durumda adaptöre izin verir: aracın kendi hız darbeleriyle beslenen ve takografa tip onaylı bir hareket sensörü olarak görünen mühürlü bir ünite.
Takograf ne sıklıkla muayene edilmelidir?
En geç iki yılda bir; ayrıca her onarımdan, w veya l'deki her değişiklikten ve plaka değişikliğinden sonra ya da UTC saati beş dakikadan fazla saptığında.
